3PL (İngilizce third party logistics, Türkçede üçüncü parti lojistik ya da sözleşmeli lojistik), bir işletmenin depolama, stok yönetimi, sipariş hazırlama, dağıtım ve gümrükleme gibi lojistik süreçlerini sözleşmeyle uzman bir lojistik firmasına devretmesidir. Malın sahibi birinci, malı fiilen taşıyan ya da depolayan ikinci, operasyonu bir bütün olarak üstlenen lojistik şirketi üçüncü taraftır; ad buradan gelir. Bu yazıda 3PL'in neyi kapsadığını, 1PL'den 4PL'e nasıl ayrıldığını, sözleşmeli lojistiğin nasıl işlediğini, hangi işletmeye uyduğunu ve bir 3PL sözleşmesinde nelerin yazılı olması gerektiğini anlatıyoruz.
3PL ne demek, "üçüncü parti" nereden geliyor?
Bir ticari ilişkide iki taraf vardır: satıcı ve alıcı. Malın satıcıdan alıcıya ulaşması için gereken depolama ve taşıma işini bu iki tarafın dışında bir şirket üstlendiğinde, o şirket ilişkinin üçüncü tarafı olur. Terim, lojistiğin kimin tarafından yapıldığını sıralayan bir dizinin parçasıdır: Kendi lojistiğini kendi yapan üretici 1PL, tek bir taşıma ya da depolama işini yapan varlık sahibi firma 2PL, operasyonu sözleşmeyle devralan lojistik şirketi 3PL, zincirin tamamını tasarlayıp diğer tedarikçileri yöneten ortak 4PL'dir.
Türkçede "3. parti lojistik", "3PL lojistik" ve "sözleşmeli lojistik" aynı şeyi anlatır. "Sözleşmeli" vurgusu, ilişkinin tek seferlik bir taşıma siparişi değil, kapsamı ve hizmet seviyeleri yazılı, süreli bir anlaşma olmasından gelir.
3PL hizmeti neleri kapsar?
Kapsam sözleşmeyle belirlenir; bir işletme yalnızca depolamayı devredebileceği gibi gümrükten son teslimata kadar tüm zinciri de devredebilir. Tipik hizmet kalemleri:
| Hizmet | Kapsadığı işler |
|---|---|
| Depolama ve stok yönetimi | Mal kabul, yerleştirme, lot ve son kullanma tarihi takibi, sayım, stok raporu |
| Sipariş hazırlama (fulfillment) | Toplama, paketleme, etiketleme, kargoya teslim; e-ticaret ve pazaryeri siparişleri |
| Dağıtım ve taşıma | Mağaza, bayi ve müşteri teslimatları; şehir içi, yurt içi ve uluslararası taşıma |
| Gümrükleme ve antrepo | İthalat ve ihracat beyanları, antrepo hizmeti |
| Katma değerli hizmetler | Etiketleme, kutulama, set hazırlama, shrinkleme, kofreleme, promosyon paketleme |
| İade yönetimi | İade kabul, kontrol, yeniden stoklama ya da imha yönlendirmesi |
| Sistem ve raporlama | Depo yönetim sistemi erişimi, pazaryeri ve ERP entegrasyonu, performans raporları |
3PL ile fulfillment arasındaki fark nedir?
Fulfillment, 3PL'in e-ticarete odaklanmış biçimidir: Siparişin alınmasından kargoya verilmesine kadar olan adımların tekil ve çok sayıda sipariş için yürütülmesi. Her fulfillment sağlayıcısı bir 3PL'dir; ama her 3PL fulfillment yapmaz. Perakende zincirlerine palet sevk eden, antrepo işleten ya da proje taşımacılığı yapan bir lojistik şirketi de 3PL'dir. Bir marka hem pazaryeri siparişlerini hem eczane ve mağaza sevkiyatlarını aynı depodan yönetiyorsa, aradığı şey fulfillment yapabilen bir 3PL'dir.
Sözleşmeli lojistik nasıl çalışır?
- Analiz: Ürün grupları, SKU sayısı, aylık hacim, kanallar, mevsimsellik, saklama koşulları ve mevcut sistemler çıkarılır. Analizin kalitesi teklifin isabetini belirler.
- Teklif: Hizmet kalemleri ayrı ayrı fiyatlanır: mal kabul, depolama alanı, sipariş başına hazırlama, paketleme malzemesi, kargo, iade işlemi, katma değerli hizmetler. Liste fiyatı yerine hacme göre hesaplanan teklif alınır.
- Sözleşme ve hizmet seviyeleri: Kapsam, ölçülecek göstergeler, raporlama, sorumluluk ve çıkış koşulları yazılır (aşağıda).
- Geçiş: Ürün kartları ve barkodlar hazırlanır, entegrasyonlar kurulur, stok transferi sayımla yapılır. Geçiş çoğu zaman sınırlı bir ürün grubuyla başlar.
- Operasyon: Siparişler entegrasyonla düşer, depo hazırlar, takip bilgisi kanala geri yazılır. Marka stoğunu sağlayıcının sisteminden izler.
- Ölçüm ve iyileştirme: Aylık raporlarda stok doğruluğu, sipariş doğruluğu, zamanında ve eksiksiz teslim ve sipariş başına maliyet izlenir; sapmalar nedenine göre ele alınır.
Sağlayıcının çok müşterili deposunda stoğunuzun nasıl ayrı tutulduğunu ve müşteri panelinin ne göstermesi gerektiğini 3PL WMS yazısında anlattık.
Hangi işletme için 3PL mantıklıdır?
- Hacmi dalgalanan markalar: Kampanya ve sezon dönemlerinde üç katına çıkan sipariş için sabit depo ve personel tutmak yerine kullanılan kadar ödemek.
- Lojistik ana iş kolu olmayan işletmeler: Üretici, ithalatçı, distribütör ve e-ticaret markaları için depo yönetimi uzmanlık değil zorunluluktur; devredildiğinde ekip ürün ve satışa döner.
- Birden fazla kanalda satanlar: Pazaryeri, kendi site, eczane ve mağaza siparişlerini tek stoktan yönetmek için hazır entegrasyon ve sistem gerekir.
- Özel saklama koşulu olan ürünler: Kozmetik, OTC ve gıda takviyesi gibi lot ve son kullanma tarihi takibi gerektiren gruplar için altyapıyı sıfırdan kurmak pahalıdır.
- Yeni pazara girenler: Yeni ülke ya da bölgede depo kurmadan satışa başlamak.
Kendi deposunu işletmenin görünmeyen maliyetlerini kendi depo mu, fulfillment mı yazısında, dış kaynağa geçiş zamanının işaretlerini ayrı bir yazıda ele aldık.
3PL sözleşmesinde neler olmalı?
| Başlık | Yazılı olması gereken |
|---|---|
| Kapsam | Hangi hizmetler dahil, hangileri ek ücretli; hangi kanallar ve ürün grupları |
| Hizmet seviyeleri (SLA) | Mal kabul süresi, kesim saati, sipariş doğruluğu, stok doğruluğu, iade işleme süresi; her birinin tanımı ve ölçüm yöntemi |
| Fiyat kalemleri | Alan, işlem ve malzeme bazında birim fiyatlar; asgari ücret varsa koşulu; fiyat güncelleme kuralı |
| Sorumluluk ve sigorta | Kayıp, hasar ve fire durumunda sorumluluk sınırı; stok sigortasının kimde olduğu |
| Veri ve erişim | Markanın sisteme erişimi, rapor sıklığı ve içeriği, verinin kime ait olduğu |
| Gizlilik ve güvenlik | Ürün, müşteri ve satış verisinin korunması; bilgi güvenliği belgeleri |
| Süre ve çıkış | Sözleşme süresi, fesih bildirimi, stokun devri ve verinin teslimi |
En sık atlanan madde çıkış planıdır. İlişki iyi başlar, ama bir gün biter; stokun ve verinin nasıl geri alınacağı baştan yazılmamışsa geçiş kriz olur.
3PL firması seçerken nelere bakılmalı?
Seçimde fiyat listesi karşılaştırması yanıltır; hizmet kalemleri farklı tanımlandığında iki teklif aynı şeyi anlatmaz. Bakılması gerekenler: Ürün grubunuzda deneyim ve gerekiyorsa şartlı depolama altyapısı; sizin kanallarınızla hazır entegrasyon; sağlayıcının kendi depo yönetim sistemi ve size açtığı görünürlük; depo ziyaretinde görülen düzen, sayım disiplini ve barkod doğrulaması; sipariş ve stok doğruluğu gibi göstergelerin nasıl ölçüldüğü; referanslar ve belgeler. Soru listesini 3PL seçimi yazısında topladık.
Logvance'ta 3PL nasıl işler?
Logvance, 2019'dan beri depolama, fulfillment, dağıtım ve gümrükleme operasyonlarını tek çatı altında yürüten bir lojistik şirketidir. İstanbul Ataşehir'deki depolarımız ve Almanya Neu-Ulm'daki depomuz aynı sistem ve ekiple çalışır; dağıtım 65'ten fazla araçlık kendi filomuzla yapılır. Stok, kendi geliştirdiğimiz Logvance WMS üzerinde SKU, lot ve son kullanma tarihi bazında izlenir; müşterilerimiz stoklarını kendi kullanıcı hesaplarıyla görür. Trendyol, Hepsiburada, Amazon, n11 ve Pazarama ile Shopify, Ticimax, IdeaSoft ve ikas entegrasyonları hazırdır; ERP tarafında Logo (Tiger, GO, Netsis) ve Mikro ile hazır bağlantı vardır. Sipariş hazırlamadaki doğruluk oranımız %99,99'tir. Kozmetik, dermokozmetik, OTC ve gıda takviyesinde şartlı depolama yapıyoruz; ISO/IEC 27001, ISO 45001, Kalite Yönetim Sistemi ve GDP (İyi Dağıtım Uygulamaları) belgelerimiz mevcuttur.
Hizmet kapsamını, geçiş adımlarını ve sözleşme başlıklarını 3PL ve sözleşmeli lojistik çözümleri sayfasında anlattık. Ürün grubunuzu, aylık hacminizi ve satış kanallarınızı paylaşarak fiyat teklifi isteyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
- 3PL ne demek?
- 3PL, İngilizce "third party logistics" ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçesi üçüncü parti lojistik ya da sözleşmeli lojistiktir. Bir işletmenin depolama, stok yönetimi, sipariş hazırlama, dağıtım ve gümrükleme gibi lojistik süreçlerini sözleşmeyle uzman bir lojistik firmasına devretmesini anlatır. Satıcı ve alıcının dışındaki bu firma, ilişkinin üçüncü tarafıdır.
- 3PL ile 4PL arasındaki fark nedir?
- 3PL operasyonu kendisi yürütür: depolar, hazırlar, sevk eder. 4PL ise zincirin tamamını tasarlayan ve depo, taşıyıcı ve gümrük müşaviri gibi diğer tedarikçileri yöneten tek muhataptır. 3PL operasyonun sahibi, 4PL zincirin yöneticisidir; aynı şirket iki rolü birlikte üstlenebilir.
- 3PL ile fulfillment aynı şey midir?
- Fulfillment, 3PL'in e-ticarete odaklanmış biçimidir: Çok sayıda tekil siparişin toplanıp paketlenerek kargoya verilmesi. Her fulfillment sağlayıcısı bir 3PL'dir, ama her 3PL fulfillment yapmaz; perakende sevkiyatı, antrepo ya da proje taşımacılığı yapan lojistik şirketleri de 3PL'dir.
- 3PL hizmeti ne kadar sürede devreye girer?
- Süre; ürün sayısına, barkod ve ürün kartlarının hazır olmasına, kurulacak entegrasyon sayısına ve stok transferinin büyüklüğüne bağlıdır. Hazır pazaryeri ve ERP entegrasyonları süreyi kısaltır. Geçiş çoğu zaman sınırlı bir ürün grubuyla başlar, akış doğrulandıktan sonra genişletilir; takvim analizden sonra netleşir.
- 3PL sözleşmesinde en önemli maddeler nelerdir?
- Kapsam ve ek ücretli hizmetler, ölçüm yöntemi yazılı hizmet seviyeleri (sipariş ve stok doğruluğu, kesim saati, iade süresi), kalem bazında fiyatlar ve güncelleme kuralı, kayıp ve hasar sorumluluğu ile sigorta, markanın veri ve sistem erişimi, gizlilik ve çıkış planı. En sık atlanan madde, ilişki bittiğinde stok ve verinin nasıl devredileceğidir.