ABC Analizi nedir?
ABC analizi, stoktaki ürünleri satış adedi ya da satış değeri gibi bir ölçüte göre sıralayıp kümülatif paylarına bakarak A, B ve C olmak üzere üç önem sınıfına ayıran stok sınıflandırma yöntemidir. Az sayıda ürünün toplam hareketin büyük kısmını oluşturduğu Pareto ilkesine dayanır. Depoda yerleştirme, sayım sıklığı ve emniyet stoğu kararları bu sınıflara göre farklılaştırılır.
Diğer adları: ABC stok analizi · Pareto analizi · ABC sınıflandırması · ABC envanter analizi
ABC analizi ne işe yarar?
Bir depoda her ürün aynı ilgiyi hak etmez. Yüzlerce SKU arasında günde onlarca kez toplanan bir avuç ürün vardır; kalanların çoğu haftada bir hareket görür. ABC analizi bu farkı görünür kılar ve depo kaynaklarını, yani en iyi raf gözlerini, sayım zamanını ve stok yatırımını, hareketi taşıyan ürünlere yönlendirir.
Yöntem üç soruya cevap verir: Hangi ürünler paketleme masasına en yakın gözlerde durmalı? Hangi ürünler daha sık sayılmalı? Hangi ürünlerde stok tükenmesi en pahalıya patlar? Cevaplar, sınıf harfinde saklıdır.
ABC analizi hangi mantığa dayanır?
Yöntem Pareto ilkesinden türer: Sonuçların büyük kısmını nedenlerin küçük bir kısmı üretir. Stokta bu, "ürünlerin küçük bir bölümü satışın büyük bölümünü yapar" biçimine bürünür. Yaygın uygulamada sınıflar kümülatif paya göre şöyle çizilir:
- A sınıfı: Toplam hareketin yaklaşık ilk %70-80'ini oluşturan ürünler; genellikle SKU sayısının küçük bir bölümü.
- B sınıfı: Sonraki %15-20'lik dilim; orta hacimli ürünler.
- C sınıfı: Kalan %5-10; SKU sayısının çoğunluğu ama hareketin azı.
Bu eşikler kural değil, başlangıç noktasıdır. Depo kendi dağılımına bakıp sınırları kaydırabilir; önemli olan sınıflar arasındaki farkın kararlara yansımasıdır.
ABC analizi nasıl yapılır?
- Ölçütü seçin. E-ticaret deposunda toplama yükünü gösteren ölçüt satış adedi ya da sipariş satırı sayısıdır. Stok yatırımı için satış değeri, alan için hacim kullanılabilir.
- Dönemi belirleyin. Mevsimselliği yansıtacak kadar uzun, güncelliği koruyacak kadar kısa bir dönem seçin; üç ile on iki ay yaygındır.
- Ürünleri sıralayın. Her SKU'nun dönem içindeki toplamını alın ve büyükten küçüğe dizin.
- Kümülatif payı hesaplayın. Her satırda, o satıra kadar olan toplamın genel toplama oranını yazın.
- Sınıf sınırlarını çizin. Kümülatif pay ilk eşiği geçtiği satıra kadar A, ikinci eşiğe kadar B, kalan C.
- Kararlara bağlayın. Sınıf harfini ürün kartına yazın; yerleştirme, sayım ve sipariş kuralları bu alana göre çalışsın.
- Dönemsel yenileyin. Sınıflar sabit değildir; kampanya, mevsim ve yeni ürünler dağılımı değiştirir.
Örnek: 10 SKU'luk bir depoda ABC tablosu
Varsayalım ki küçük bir kozmetik deposunda 10 ürün var ve son üç ayın satış adetleri şöyle. Toplam 10.000 adet; kümülatif pay her satırda birikiyor.
| Sıra | SKU | Satış adedi | Pay | Kümülatif pay | Sınıf |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Nemlendirici krem 50 ml | 4.000 | %40,0 | %40,0 | A |
| 2 | Güneş kremi SPF50 | 2.500 | %25,0 | %65,0 | A |
| 3 | Yüz temizleme jeli | 1.200 | %12,0 | %77,0 | A |
| 4 | C vitamini serum | 700 | %7,0 | %84,0 | B |
| 5 | Göz kremi | 500 | %5,0 | %89,0 | B |
| 6 | Dudak balmı | 400 | %4,0 | %93,0 | B |
| 7 | Gece kremi | 300 | %3,0 | %96,0 | C |
| 8 | Tonik 200 ml | 200 | %2,0 | %98,0 | C |
| 9 | Peeling | 120 | %1,2 | %99,2 | C |
| 10 | Seyahat seti | 80 | %0,8 | %100,0 | C |
Üç ürün hareketin %77'sini taşıyor; yedi ürün kalan %23'ü. Bu tabloda A sınıfı, paketleme masasına en yakın ve bel hizasındaki gözlere yerleştirilir; C sınıfı üst raflara ya da uzak koridora alınır. Toplayıcının yürüdüğü mesafe, tabloya göre yeniden çizilen raf düzeniyle kısalır.
A, B ve C sınıfları depoda nasıl uygulanır?
| Karar | A sınıfı | B sınıfı | C sınıfı |
|---|---|---|---|
| Yerleştirme (slotting) | Paketlemeye en yakın, bel hizası gözler | Orta mesafe, standart gözler | Uzak koridor, üst raflar |
| Sayım sıklığı | Sık döngüsel sayım | Daha seyrek | Dönemsel ya da tam sayımda |
| Emniyet stoğu ve sipariş takibi | Yakından izlenir, tükenme kabul edilmez | Standart kural | Düşük stok, gerektiğinde sipariş |
| Toplama yöntemi | Toplu ya da dalga toplamaya uygun | Standart görev | Tekil siparişle birlikte |
| Ürün kartı disiplini | Barkod, ölçü ve ağırlık bilgisi eksiksiz | Standart | Hata payı daha az sonuç doğurur |
Sayım planının ayrıntısı için stok sayımı, toplama yöntemleri için sipariş toplama sayfalarına bakabilirsiniz.
ABC analizi hangi veriyle yapılır, WMS'in rolü nedir?
Analizin girdisi SKU bazında hareket verisidir: dönem içinde kaç sipariş satırında yer aldığı, kaç adet toplandığı, kaç kez lokasyonundan alındığı. Bu veri muhasebe programından değil, toplama işlemini kaydeden depo yönetim sisteminden alınmalıdır. Satış raporu bir siparişte 12 adet giden ürünü tek satır olarak gösterir; depo için önemli olan o ürünün kaç ayrı toplama görevi ürettiğidir. Aynı adet, tek siparişte gittiğinde bir yürüyüş, on iki siparişte gittiğinde on iki yürüyüş demektir.
İyi kurulmuş bir sistemde sınıf harfi ürün kartında bir alan olarak durur ve yerleştirme önerisi bu alana bakar: A sınıfı ürün için sistem paketlemeye yakın boş gözü, C sınıfı için uzak gözü önerir. Sınıf yenilendiğinde öneriler kendiliğinden değişir; raf düzeni bir kerelik proje olmaktan çıkıp süregelen bir kurala dönüşür.
ABC analizinin sınırları nelerdir?
- Mevsimsellik: Yaz aylarında A olan güneş kremi kışın C'ye düşebilir. Tek bir dönem üzerinden çizilen sınıf, yılın diğer yarısında yanlış raf düzeni üretir.
- Yeni ürün: Satış geçmişi olmayan ürün otomatik olarak C'ye düşer; oysa lansman haftasında en çok toplanan ürün o olabilir. Yeni ürünler geçici olarak elle sınıflandırılmalıdır.
- Tek ölçüt: Adede göre A olan ucuz bir ürün, değere göre C olabilir. Karar hangi soruya cevap arıyorsa ölçüt ona göre seçilmelidir.
- Birlikte satılan ürünler: Tek başına C olan bir ürün, A sınıfı bir ürünle hep birlikte satılıyorsa uzağa konması toplama rotasını uzatır.
- Kampanya etkisi: Tek bir kampanya haftası, üç aylık veride bir ürünü yanlış yere taşıyabilir.
ABC ve XYZ analizi birlikte nasıl kullanılır?
ABC hacmi, XYZ ise talebin düzenliliğini sınıflandırır: X sınıfı ürünlerin talebi istikrarlı, Y dalgalı, Z öngörülemezdir. İkisi birleştiğinde dokuz hücreli bir matris çıkar. AX ürünleri (yüksek hacim, düzenli talep) otomatik sipariş kuralıyla yönetilebilir; AZ ürünleri (yüksek hacim, düzensiz talep) yakın takip ister; CZ ürünleri stoktan çıkarılmaya adaydır. Stok devir hızı da bu matrisle birlikte okunduğunda hangi ürünlerin sermayeyi bağladığını gösterir.
Logvance'ta ABC analizi nasıl kullanılır?
Sınıflandırma için gereken veri, satış ve stok hareketinin SKU bazında kayıtlı olmasıdır. Logvance WMS sipariş ve stok hareketlerini SKU, lot ve son kullanma tarihi bazında tutar; pano, günün en çok satılan ürünlerini adet kırılımıyla listeler ve haftalık sipariş ile ürün adedi raporunu üretir. Bu kayıtlar, hangi ürünün hacmi çektiğini ay sonunu beklemeden gösterir ve yerleştirme kararlarının veriye dayanmasını sağlar. Aynı sistemi kendi deponuzda da kullanabilirsiniz.
Depolama ve stok yönetimi kapsamımızı stoklama hizmeti sayfasında bulabilir, operasyonunuz için fiyat teklifi isteyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
- ABC analizi nedir, kısaca?
- ABC analizi, stoktaki ürünleri satış adedi ya da değeri gibi bir ölçüte göre büyükten küçüğe sıralayıp kümülatif paylarına göre A, B ve C sınıflarına ayıran yöntemdir. A sınıfı az sayıda ama hareketin çoğunu taşıyan ürünlerdir; C sınıfı çok sayıda ama az hareket gören ürünler. Depoda yerleştirme, sayım ve stok kararları sınıfa göre farklılaştırılır.
- ABC analizi nasıl yapılır?
- Önce ölçüt ve dönem seçilir, her SKU'nun dönem toplamı hesaplanır ve büyükten küçüğe sıralanır. Ardından her satırda kümülatif pay bulunur; pay ilk eşiği geçene kadar A, ikinci eşiğe kadar B, kalanlar C olarak işaretlenir. Sınıf bilgisi ürün kartına yazılır ve yerleştirme, sayım ve sipariş kuralları buna göre çalışır. Sınıflar dönemsel olarak yenilenir.
- ABC analizinde yüzdeler kaç olmalı?
- Yaygın uygulamada A sınıfı kümülatif hareketin yaklaşık ilk %70-80'ini, B sonraki %15-20'sini, C kalan %5-10'unu kapsar. Bu eşikler kural değildir; depo kendi dağılımına göre sınırları kaydırabilir. Önemli olan, sınıflar arasındaki farkın raf yerleşimi, sayım sıklığı ve stok kararlarına gerçekten yansımasıdır.
- ABC analizi depoda ne için kullanılır?
- En yaygın kullanım raf yerleşimidir: A sınıfı ürünler paketleme masasına en yakın ve bel hizasındaki gözlere konur, böylece toplayıcının yürüdüğü mesafe kısalır. İkinci kullanım döngüsel sayım planıdır; A ürünleri daha sık sayılır. Üçüncüsü stok politikasıdır: A ürünlerinde tükenme kabul edilmez, C ürünlerinde düşük stokla çalışılır.
- ABC analizi ile XYZ analizi arasındaki fark nedir?
- ABC, ürünleri hacme ya da değere göre sınıflandırır; XYZ ise talebin ne kadar düzenli olduğuna göre. X istikrarlı, Y dalgalı, Z öngörülemez talebi gösterir. İkisi birlikte kullanıldığında dokuz hücreli bir matris oluşur; örneğin yüksek hacimli ve düzenli talepli AX ürünleri otomatik sipariş kuralıyla, yüksek hacimli ama düzensiz AZ ürünleri yakın takiple yönetilir.