Elleçleme Nedir? Elleçleme Ne Demek? Depoda ve Gümrükte Elleçleme

Elleçleme ne demek?

Elleçleme, bir yükün elle ya da makineyle "elden geçirilmesi" anlamında kullanılan lojistik terimidir ve İngilizcedeki handling kelimesinin karşılığıdır. Depo ve fabrika içindeki malzeme hareketlerinin tamamı için ise material handling (malzeme elleçleme) ifadesi kullanılır. Kısaca, bir ürünün taşınması ve saklanması dışında kalan ama bu ikisini mümkün kılan bütün fiziksel temaslar elleçlemedir.

Kelime iki farklı bağlamda karşınıza çıkar. Depo ve taşıma operasyonunda elleçleme; boşaltma, yükleme, istifleme ve aktarma gibi günlük işleri anlatır. Gümrük mevzuatında ise antrepoda ya da geçici depolama yerinde bekleyen eşya üzerinde, gümrük idaresinin izniyle yapılabilen belirli işlemleri ifade eder. Aşağıda iki anlamı ayrı ayrı ele alıyoruz.

Elleçleme hangi işlemleri kapsar?

Lojistikte elleçleme denince şu işlemler anlaşılır:

• Boşaltma ve yükleme: Kamyon, konteyner ya da vagondan yükün indirilmesi ve araca yüklenmesi.
• Aktarma: Yükün bir taşıma aracından diğerine geçirilmesi; örneğin konteynerden kamyona ya da büyük araçtan dağıtım araçlarına.
• İstifleme: Koli ve paletlerin güvenli biçimde üst üste ya da raflara dizilmesi.
• Paletleme ve palet bozma: Dökme kolilerin palete dizilmesi ya da gelen paletin koli koli ayrılması.
• Ayrıştırma (tasnif): Karışık gelen yükün ürün, sipariş, müşteri ya da bölge bazında ayrılması.
• Depo içi taşıma: Ürünün rampadan kabul alanına, kabul alanından rafa, raftan sevkiyat alanına götürülmesi.
• Tartım, ölçüm ve sayım: Ağırlık ve hacmin belirlenmesi, adet kontrolü.
• Ambalaj yenileme ve sabitleme: Hasarlı kolinin değiştirilmesi, streç ya da shrink ile paletin sabitlenmesi, etiketleme.

Bu işlemlerin her biri ürüne dokunmak demektir. Her temas süre ve iş gücü harcar, her temasta da hasar ve karışma riski doğar. Bu yüzden iyi bir lojistik tasarımı elleçlemeyi artırmayı değil, gereksiz olanını ortadan kaldırmayı hedefler.

Depoda elleçleme nasıl yapılır?

Depodaki elleçleme, yükün depoya hangi biçimde geldiğine göre büyük farklılık gösterir. Temel ayrım birim yük ile dökme yük arasındadır.

• Paletli (birim) yük: Koliler palete dizilmiş ve sabitlenmiştir. Forklift ya da transpaletle tek hareketle araçtan indirilir, sayılır ve rafa kaldırılır. Paletlerin standart ölçüleri için euro palet ölçüleri sayfasına bakabilirsiniz.
• Dökme koli (yere yüklenmiş yük): Koliler konteyner ya da dorse tabanına paletsiz dizilmiştir. Her koli elle indirilir, çoğunlukla depoda palete dizilir ve ardından rafa taşınır. Aynı hacimdeki yük için iş gücü ve süre paletli yüke göre belirgin biçimde artar.
• Karışık yük: Aynı palette birden fazla ürün ya da lot bulunur. Boşaltma kolaydır, ama mal kabul sırasında ayrıştırma işi eklenir.

Somut bir örnek verelim. Varsayalım ki bir marka Uzak Doğu'dan iki konteyner ürün getiriyor. Birinci konteynerde koliler üreticide paletlenmiş, streçlenmiş ve etiketlenmiş. İkinci konteynerde ise hacimden tasarruf için koliler tabana dökme yüklenmiş. Birinci konteyner forkliftle kısa sürede boşaltılır ve paletler etiketleri okutularak kabul edilir. İkinci konteynerde önce ekip koli koli indirme yapar, sonra koliler SKU'lara ayrılıp palete dizilir, streçlenir ve ancak ondan sonra kabul ve yerleştirme başlar. Taşıma maliyetinde elde edilen kazanç, depodaki elleçleme maliyetiyle kısmen ya da tamamen geri verilebilir. Bu yüzden yükleme biçimi, tedarikçiyle sipariş aşamasında kararlaştırılmalıdır.

Depoda elleçlemeyi azaltmanın en etkili yollarından biri de ürünü hiç stoğa almamaktır. Bekleyen siparişi olan yük, rafa kaldırılmadan ayrıştırılıp çıkış araçlarına aktarılabilir; bu yönteme çapraz sevkiyat denir.

Limanda ve havalimanında elleçleme nasıl yapılır?

Elleçleme yalnızca depoda yapılmaz; yük bir taşıma modundan diğerine geçtiği her noktada tekrar elden geçer.

• Limanda: Konteynerler gemiden liman vinçleriyle indirilir, terminal içinde istif sahasına taşınır ve oradan kamyona ya da trene yüklenir. Bu terminal işlemleri için armatör ya da terminal tarafından yansıtılan ücretler, navlundan ayrı bir kalem olarak faturada görülür ve sektörde çoğunlukla THC (Terminal Handling Charge) diye anılır.
• Havalimanında: Hava yükü, uçağa yüklenmeden önce uçak tipine uygun kargo konteynerlerine ya da hava paletlerine yerleştirilir ve sabitlenir. Varışta aynı işlem tersinden yapılır; yük ayrıştırılır ve teslim alınmak üzere ilgili depoya aktarılır.
• Aktarma merkezlerinde: Büyük araçla gelen yük, bölge ya da müşteri bazında ayrıştırılıp küçük dağıtım araçlarına yüklenir.

Uluslararası taşımada bu elleçleme masraflarının satıcıya mı alıcıya mı ait olduğu, taraflarca seçilen Incoterms teslim şekline göre belirlenir. Teklif karşılaştırırken liman ve terminal masraflarının fiyata dahil olup olmadığı mutlaka sorulmalıdır.

Gümrükte elleçleme nedir?

Gümrük mevzuatında elleçleme, gümrük gözetimi altındaki eşya üzerinde yapılabilen ve eşyanın niteliğini temelden değiştirmeyen işlemleri anlatan özel bir kavramdır. İki yerde karşımıza çıkar: geçici depolama yerleri ve antrepolar.

Geçici depolama yerinde elleçleme

İthal edilen eşya, gümrük işlemleri tamamlanana kadar geçici depolama yerinde bekleyebilir. Bu sırada eşyanın görünüşü ve teknik özellikleri değiştirilmemek şartıyla, aynı durumda korunmasını sağlayan işlemler yapılabilir. Kapların tamiri ya da sağlamlaştırılması, kapların yenilenmesi ve eşyanın havalandırılması bu tür işlemlere örnektir.

Antrepoda elleçleme

Antrepo, ithal eşyanın vergileri ödenmeden gümrük gözetimi altında bekletilebildiği depodur. Antrepo rejimindeki eşya; iyi korunması, görünüşünün ya da pazarlama kalitesinin geliştirilmesi veya dağıtıma ya da yeniden satışa hazırlanması amacıyla mevzuatta "mutat elleçleme" olarak tanımlanan işlemlere tabi tutulabilir. Bu işlemler için gümrük idaresinin izni gerekir. Mevzuat ayrıca, beyan sahibinin talebi halinde, ithalat vergilerinin belirlenmesinde eşyanın elleçlemeden önceki niteliğinin, kıymetinin ve miktarının dikkate alınabilmesine imkân tanır.

Hangi işlemlerin mutat elleçleme sayıldığı, izin usulü ve belge şartları Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği hükümleriyle belirlenir ve zaman içinde değişebilir. İşlem planlamadan önce güncel mevzuat Ticaret Bakanlığı kaynaklarından ya da gümrük müşavirinizden kontrol edilmelidir. İthalat ve ihracat sürecinin genel akışını adım adım gümrükleme rehberi yazısında anlattık.

Elleçleme ekipmanları nelerdir?

Doğru ekipman seçimi, yükün ağırlığına, birim yük tipine, raf yüksekliğine ve koridor genişliğine bağlıdır. Depolarda en sık kullanılan elleçleme ekipmanları şunlardır:

İş makineleri ile çalışmada operatör yetkinliği ve iş güvenliği kuralları ayrı bir konudur; ekipman kullanımına ilişkin yükümlülükler iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına göre değerlendirilmelidir.

Elleçleme ücreti neye göre belirlenir?

Elleçleme ücreti için tek bir piyasa fiyatı yoktur; teklif, işin yapısını belirleyen etkenlere göre hazırlanır. Karşılaştırma yaparken şu etkenleri netleştirmek gerekir:

• Ücretlendirme birimi: Palet, koli, adet, ton ya da konteyner başına mı? İki teklif farklı birimle verildiyse aynı yük üzerinden hesaplanarak karşılaştırılmalıdır.
• Yükün biçimi: Paletli yük ile dökme koli arasında iş gücü farkı büyüktür.
• Ağırlık ve hacim: Ağır ya da standart dışı ölçülü yükler özel ekipman ve daha fazla personel gerektirir.
• Ürün hassasiyeti: Kırılabilir, sıcaklığa duyarlı ya da tehlikeli madde sınıfındaki ürünler ek önlem ister.
• Ek işlemler: Ayrıştırma, sayım, etiketleme, paletleme, streçleme, fotoğraflı hasar raporu gibi işlemler ayrı kalem olabilir.
• Zamanlama: Mesai dışı, hafta sonu ya da acil boşaltma talepleri.
• Gümrük gözetimi: Antrepo ya da geçici depolama yerindeki işlemlerde izin ve belge süreçleri.

Elleçleme, toplam lojistik maliyeti içinde çoğu zaman gözden kaçan bir kalemdir. Maliyeti düşürmenin yollarını lojistik maliyetlerini düşürme yazısında ele aldık.

Elleçlemede hasar nasıl önlenir?

• Ağır koliler alta, hafif ve kırılabilir koliler üste konur; paletin kenarından taşan koli bırakılmaz.
• Palet, yükün ağırlığına ve kullanım amacına uygun seçilir; kırık ya da eksik tahtalı palet kullanılmaz.
• Sevkiyat öncesi yük streç ya da shrink ile sabitlenir, gerekiyorsa köşebent kullanılır.
• Kolilere "kırılır", "bu taraf yukarı" gibi elleçleme işaretleri konur ve personel bu işaretlere göre çalışır.
• Hasar teslim anında fotoğraflanır ve kayda geçirilir; sorumluluk sonradan tartışma konusu olmaz.

Logvance'ta elleçleme nasıl yapılır?

Logvance, 2000'den beri depolama, antrepo ve saklama, çapraz sevkiyat, gümrükleme ve deniz-hava-kara taşımacılığı hizmetlerini aynı operasyon içinde yürütür. Etiketleme, kutulama, shrinkleme ve kofreleme gibi katma değerli işlemler de hizmetlerimiz arasındadır. İstanbul Ataşehir'deki depolarımız ve Almanya Neu-Ulm'daki depomuz aynı sistem ve ekiple çalışır; 250'den fazla çalışanımız ve 65'ten fazla araçlık öz filomuz vardır.

Antrepo kapsamını antrepo ve saklama hizmetleri, depo operasyonunu depolama hizmeti sayfasında inceleyebilir, yükünüzün yapısına göre fiyat teklifi isteyebilirsiniz.