Lojistik Nedir? Lojistik Ne Demek, Ne İş Yapar?

Lojistik ne demek? Kelimenin kökeni nedir?

Lojistik kelimesi Türkçeye Fransızca logistique sözcüğünden geçti. Fransızcada kelime önce askeri bir terimdi ve orduların barınma, iaşe ve ikmal düzenini anlatıyordu; kökü "konaklama yeri" anlamındaki logis sözcüğüne bağlanır. "Hesaplamada becerikli" anlamına gelen Yunanca logistikos sözcüğünün de terimin gelişiminde etkisi olduğu kabul edilir. Türk Dil Kurumu sözlüğünde kelimenin karşılığı, askeri kullanımı yansıtan "geri hizmet" ifadesidir.

Kelime zamanla ordudan iş dünyasına taşındı. Bugün lojistik denince, bir ürünün üreticiden ya da tedarikçiden son kullanıcıya kadar yolculuğunu mümkün kılan tüm planlama ve uygulama anlaşılır. Tedarik zinciri alanındaki uluslararası meslek kuruluşu CSCMP (Council of Supply Chain Management Professionals) lojistiği; malların, hizmetlerin ve ilgili bilginin başlangıç noktasından tüketim noktasına kadar ileri ve geri yönlü akışının ve depolanmasının planlanması, uygulanması ve kontrolü olarak tanımlar. Bu tanımdaki iki ayrıntı önemlidir: Lojistik yalnızca ürünü değil bilgiyi de taşır ve akış yalnızca ileri yönde değil, iadelerle geri yönde de gerçekleşir.

Lojistiğin amacı nedir?

Lojistiğin amacı, müşterinin beklediği hizmet düzeyini en düşük toplam maliyetle sağlamaktır. Sektörde bu hedef çoğunlukla "yedi doğru" ilkesiyle özetlenir:

• Doğru ürün: Sipariş edilen ürünün, doğru varyant ve özellikte gönderilmesi.
• Doğru miktar: Eksik ya da fazla sevkiyat yapılmaması.
• Doğru durum: Ürünün hasarsız, uygun sıcaklıkta ve ambalajı bozulmadan ulaşması.
• Doğru yer: Teslimatın doğru adrese ya da doğru depoya yapılması.
• Doğru zaman: Ürünün ne erken ne geç, ihtiyaç duyulduğu anda yerinde olması.
• Doğru müşteri: Siparişin gerçekten talep eden kişiye ya da kuruma ulaşması.
• Doğru maliyet: Tüm bunların müşterinin ödemeye razı olduğu bir maliyetle yapılması.

Bu hedefler çoğu zaman birbirini zorlar. Uçak kargo teslim süresini kısaltır ama maliyeti artırır. Stok seviyesini düşürmek depolama maliyetini azaltır ama stoksuz kalma riskini büyütür. Lojistik yönetimi, bu dengeleri bilinçli olarak kurma işidir.

Lojistik türleri nelerdir?

Lojistik, ürünün akışta bulunduğu aşamaya göre beş ana başlıkta incelenir. Bir şirket çoğu zaman bu türlerin birkaçını aynı anda yürütür.

Tedarik lojistiği (inbound)

Hammaddenin, yarı mamulün ya da satılacak ürünün tedarikçiden şirketin fabrikasına veya deposuna getirilmesidir. Satın alma siparişinin takibi, taşıma planlaması, ithalatta gümrükleme ve depoya girişte yapılan mal kabul bu aşamaya girer. Tedarik lojistiğindeki bir gecikme, üretim hattını ya da satış kanalını doğrudan etkiler.

Üretim lojistiği

Fabrika içinde malzemenin hammadde deposundan üretim hattına, hatlar arasına ve bitmiş ürün deposuna akışıdır. Amaç, hattın malzeme beklememesi ve hat kenarında gereğinden fazla stok birikmemesidir.

Dağıtım lojistiği (outbound)

Bitmiş ürünün depodan bayilere, mağazalara, pazaryeri depolarına ya da doğrudan son tüketiciye ulaştırılmasıdır. Sipariş hazırlama, yükleme, rota planlama ve son mil teslimatı bu başlıkta yer alır.

Tersine lojistik (reverse logistics)

Ürünün tüketiciden geriye, depoya ya da üreticiye doğru akışıdır. İadeler, kusurlu ürünlerin geri toplanması, geri çağırmalar, tekrar kullanılan ambalajlar ve geri dönüşüm bu kapsama girer. İade oranı yüksek e-ticaret kategorilerinde tersine lojistik, kârlılığı doğrudan belirler. Süreci iade lojistiği yazısında ayrıntılı anlattık.

E-ticaret lojistiği

Dağıtım lojistiğinin tek tek tüketici siparişlerine göre biçimlenmiş halidir. Klasik dağıtımda palet ya da koli bütün halinde çıkarken e-ticarette siparişlerin çoğu bir iki üründen oluşur. Bu yüzden raf düzeni, toplama hızı, paketleme ve kargo entegrasyonu öne çıkar. Siparişin depodan müşteriye kadar karşılanma sürecine fulfillment denir.

Bu beş türün yanında ürünün niteliğine göre özelleşmiş alanlar da vardır. Sıcaklığa duyarlı ürünlerde soğuk zincir lojistiği, tehlikeli maddelerde özel taşıma ve depolama kuralları, ilaç ve sağlık ürünlerinde izlenebilirlik şartları bunlara örnektir.

Lojistik faaliyetleri nelerdir?

Lojistik tek bir iş değil, birbirine bağlı faaliyetlerin toplamıdır. Bir halkada yaşanan aksama, sonraki halkaları da durdurur.

Tabloda en az görünen ama en çok iş yükü yaratan kalem çoğu zaman elleçlemedir: Bir ürün depoya girip çıkana kadar birçok kez elden geçer ve her temas hem süre hem hasar riski demektir. Bilgi akışı ise fiziksel akışın aynasıdır. Depoda WMS (depo yönetim sistemi), taşımada TMS (taşıma yönetim sistemi), şirketin genelinde ERP bu bilgiyi taşır. Rafta olan ama sistemde görünmeyen ürün satılamaz; sistemde olan ama rafta bulunmayan ürün ise iptal edilen sipariş olarak geri döner.

Taşıma modları nelerdir, hangisi ne zaman seçilir?

Taşıma, lojistik maliyetinin çoğu zaman en büyük kalemidir ve seçilen mod süre, maliyet ve risk dengesini belirler. Beş temel mod ve bunların birleşimi kullanılır:

Seçimde üç soru belirleyicidir: Ürün ne kadar sürede yerinde olmalı? Ürünün değeri taşıma maliyetini kaldırıyor mu? Ürün aktarmaya, sıcaklık değişimine ve sarsıntıya ne kadar dayanıklı? Uluslararası taşımada masrafların ve riskin alıcı ile satıcı arasında hangi noktada el değiştireceğini ise Incoterms teslim şekilleri belirler.

1PL, 2PL, 3PL ve 4PL nedir?

"PL" kısaltması İngilizce party logistics ifadesinden gelir ve lojistik işinin ne kadarının dışarıya verildiğini anlatır.

• 1PL (birinci taraf lojistik): Üretici ya da satıcı ürününü kendi aracı, kendi deposu ve kendi personeliyle taşır ve depolar.
• 2PL (ikinci taraf lojistik): Şirket belirli bir taşıma ya da depolama işini, o varlığa sahip bir firmaya yaptırır. Nakliye firmaları, kargo şirketleri ve depo alanı kiralayanlar tipik 2PL örnekleridir.
• 3PL (üçüncü parti lojistik): Depolama, stok yönetimi, sipariş hazırlama, dağıtım ve katma değerli hizmetler sözleşmeyle tek bir lojistik firmasına devredilir. Firma kendi deposu, yazılımı ve ekibiyle operasyonu yürütür.
• 4PL (dördüncü parti lojistik): Birden fazla 3PL'i, taşıyıcıyı ve sistemi müşteri adına yöneten, tedarik zincirinin tasarımından ve koordinasyonundan sorumlu entegratör modelidir. 4PL sağlayıcısı çoğu zaman fiziksel varlıktan çok yönetim ve bilgi altyapısı sunar.

Hangi modelin uygun olduğu hacme, ürün çeşitliliğine ve şirketin lojistiği kendi yetkinliği olarak görüp görmediğine bağlıdır. 3PL modelinin sözleşme yapısını sözleşmeli lojistik (3PL) yazısında ayrıntılı anlattık.

Lojistik ile tedarik zinciri arasındaki fark nedir?

Lojistik, tedarik zincirinin bir parçasıdır. Tedarik zinciri yönetimi; tedarikçi seçimi, satın alma, üretim planlama, talep tahmini, lojistik ve müşteri hizmetini kapsayan, hammaddeden son müşteriye kadar şirketler arası tüm ilişkileri yöneten daha geniş bir çerçevedir. Lojistik bu çerçevede ürünün ve bilginin fiziksel akışını üstlenir.

Kısacası her tedarik zincirinde lojistik vardır, ama tedarik zinciri yalnızca lojistikten ibaret değildir.

Lojistik maliyeti hangi kalemlerden oluşur?

Lojistik maliyeti tek bir fatura kalemi değildir; ürünün yolculuğu boyunca farklı noktalarda oluşan giderlerin toplamıdır. Şirketlerin çoğu yalnızca navlun ve kargo faturasına baktığı için toplam maliyeti olduğundan düşük görür. Başlıca kalemler şunlardır:

• Taşıma maliyeti: Navlun, yakıt, geçiş ücretleri, kargo bedeli ve son teslimat.
• Depolama maliyeti: Alan kirası ya da palet başı depolama bedeli, enerji, sigorta ve güvenlik.
• Stok taşıma maliyeti: Depoda bekleyen ürüne bağlanan sermaye, fire, bozulma ve miadın dolması riski.
• Elleçleme ve işçilik: Boşaltma, yerleştirme, toplama, paketleme ve yükleme için harcanan emek ve ekipman.
• Ambalaj ve sarf malzeme: Koli, dolgu, bant, streç film ve etiket.
• Gümrük ve belge giderleri: Müşavirlik, antrepo, beyanname ve ilgili işlemler.
• Hata ve iade maliyeti: Yanlış gönderilen siparişin geri alınması, yeniden gönderimi ve kaybedilen müşteri.

Bu kalemler birbirine bağlıdır: Daha az depo kullanmak taşıma mesafesini uzatabilir, daha ucuz ambalaj hasar ve iade maliyetini artırabilir. Bu yüzden karşılaştırma kalem kalem değil, sipariş ya da ürün başına toplam maliyet üzerinden yapılmalıdır. Kalemleri azaltmanın yollarını lojistik maliyetlerini düşürme yazısında ele aldık.

Lojistik firması ne iş yapar?

Lojistik firması, müşterisinin ürününü taşıyan, depolayan ve dağıtan; bu süreçlere bağlı gümrükleme, ambalajlama ve raporlama gibi işleri de üstlenen hizmet şirketidir. Kapsam, yalnızca nakliye yapan bir taşıyıcıdan depo ve yazılımıyla bütün operasyonu yöneten bir 3PL'e kadar uzanır.

Somut bir örnekle bakalım. Varsayalım ki bir dermokozmetik markası ürünlerini Avrupa'dan ithal ediyor ve kendi sitesinin yanında üç pazaryerinde satıyor. Tam kapsamlı çalışan bir lojistik firması bu marka için şu işleri yürütür:

1. Üreticiden çıkan yükün taşıma modunu ve taşıyıcısını planlar, yükü Türkiye'ye getirir.
2. Gümrükleme işlemlerini yürütür; gerektiğinde eşyayı vergileri ödenmeden antrepoda bekletir.
3. Depoda ürünleri sayar, lot numarası ve son kullanma tarihiyle sisteme kaydeder ve uygun koşullardaki raflara yerleştirir.
4. Pazaryerlerinden ve siteden gelen siparişleri aynı stoktan toplar, paketler ve kargoya verir.
5. İade dönen ürünleri kontrol eder; satılabilir olanları stoğa geri alır, olmayanları ayırır.
6. Stok, sipariş ve iade hareketlerini markaya düzenli olarak raporlar.

Bu işlerin tek firmada toplanması, markanın her aşama için ayrı tedarikçi yönetmesini ve tedarikçiler arasındaki veri kopukluğunu önler. Bir lojistik firması seçerken sorulacak soruları 3PL seçimi ipuçları yazısında derledik.

Lojistik sektöründe hangi meslekler vardır?

Lojistik, sahada çalışan operasyon ekibinden planlama ve yazılım uzmanlarına kadar geniş bir meslek yelpazesi barındırır. Başlıcaları şunlardır:

• Depo operasyon personeli: Mal kabul, yerleştirme, sipariş toplama, paketleme ve sevkiyat işlerini yürütür.
• Forklift ve istif makinesi operatörü: Palet ve ağır yüklerin depo içinde taşınmasını ve istiflenmesini sağlar.
• Depo şefi ve depo müdürü: Vardiya planından, kapasiteden, iş güvenliğinden ve performans göstergelerinden sorumludur.
• Operasyon ve müşteri temsilcisi: Müşterinin siparişlerini, özel taleplerini ve sorunlarını takip eder.
• Planlama ve stok uzmanı: Talep tahmini, stok seviyeleri ve sevkiyat planı üzerinde çalışır.
• Dış ticaret ve gümrük uzmanı: İthalat ve ihracat belgelerini ve taşıma süreçlerini yönetir; beyanname işlemlerinde gümrük müşavirleriyle çalışır.
• Sürücü ve dağıtım personeli: Yurt içi ve uluslararası taşımayı ve son teslimatı yapar.
• Lojistik yazılım ve veri uzmanı: WMS, TMS ve entegrasyonların kurulumu, raporlama ve süreç iyileştirme üzerinde çalışır.

Logvance'ta lojistik hizmetleri nasıl işler?

Logvance, 2000'den beri depolamadan son müşteriye kadar lojistik operasyonunu yöneten bir lojistik şirketidir. Genel merkezimiz ve depolarımız İstanbul Ataşehir'de, bir depomuz da Almanya Neu-Ulm'dadır; tüm depolarımız aynı sistem ve ekiple çalışır. 250'den fazla çalışanımız ve 65'ten fazla araçlık öz filomuzla 2.500'ü aşkın portföy müşterisine depolama, stoklama, antrepo ve saklama, fulfillment, kargo ve dağıtım, deniz-hava-kara taşımacılığı, uluslararası nakliyat, gümrükleme, etiketleme, kutulama ve iade yönetimi hizmetleri veriyoruz.

Logvance WMS stok, sipariş ve iade hareketlerini SKU, lot ve son kullanma tarihi bazında izler; sipariş hazırlamada hata oranımız %0,05, yani sipariş doğruluğumuz %99,95'tir. Hizmetlerin tamamını hizmetlerimiz sayfasında, sözleşmeli lojistik modelimizi 3PL hizmetleri sayfasında inceleyebilir, operasyonunuz için fiyat teklifi isteyebilirsiniz.