Incoterms Nedir? Incoterms 2020 Teslim Şekilleri ve Tablosu

Incoterms ne demek?

Incoterms, İngilizce International Commercial Terms ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede uluslararası teslim şekilleri olarak bilinir. Kurallar Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından hazırlanır ve tescilli bir markadır; resmi yazımı Incoterms® şeklindedir. ICC kuralları yaklaşık on yılda bir gözden geçirir. Bugün kullanılan sürüm Incoterms® 2020'dir ve 1 Ocak 2020'de yürürlüğe girmiştir.

Incoterms bir kanun değildir. Taraflar satış sözleşmesinde bir kurala atıf yaptığında o kural sözleşmenin parçası olur. Doğru kullanım üç unsurdan oluşur: kuralın kodu, teslim yerinin tam adı ve sürüm. Örneğin "FCA Satıcı Deposu, Ataşehir, İstanbul, Incoterms® 2020" yazımı; "FCA İstanbul" yazımından çok daha az tartışmaya yol açar.

Incoterms neyi belirler, neyi belirlemez?

ICC'ye göre Incoterms kuralları satıcı ile alıcı arasındaki teslimle ilgili yükümlülükleri düzenler. Her kural şu soruları cevaplar:

• Mal nerede teslim edilmiş sayılır?
• Kayıp ve hasar riski hangi anda alıcıya geçer?
• Taşıma sözleşmesini ve gerekiyorsa sigortayı kim yapar?
• Yükleme, navlun, boşaltma gibi masraflar nasıl paylaşılır? Incoterms 2020'de bir kurala ait tüm masraflar A9 ve B9 maddelerinde toplu olarak gösterilir.
• İhracat ve ithalat gümrük işlemlerini kim yapar ve öder?
• Hangi belgeler sağlanır?

Aynı derecede önemli olan, kuralların neyi düzenlemediğidir. ICC Academy yayınları bunu açıkça vurgular:

• Incoterms mülkiyetin ne zaman geçtiğini belirlemez. Risk ile mülkiyet ayrı kavramlardır; mülkiyet sözleşmeye ve uygulanacak hukuka göre belirlenir.
• Satış sözleşmesinin yerine geçmez; ödeme şartlarını ve ürün kalitesini düzenlemez.
• Bir taşıma sözleşmesi değildir; taşıyıcıyla ilişki ayrı sözleşmeye tabidir.
• Hangi hukukun uygulanacağını ve uyuşmazlığın nasıl çözüleceğini söylemez.

Incoterms 2020 kuralları nelerdir?

Incoterms 2020'de on bir kural vardır ve iki gruba ayrılır. Yedi kural her taşıma şeklinde, dört kural yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılır. Türkçe karşılıklar yaygın kullanımı yansıtır; resmi metin İngilizcedir.

Kodların ilk harfi bir mantık taşır. E grubunda (EXW) satıcının yükümlülüğü en azdır. F grubunda (FCA, FAS, FOB) satıcı malı alıcının ayarladığı taşımaya teslim eder. C grubunda (CPT, CIP, CFR, CIF) satıcı taşımayı ayarlar ve öder, ama risk yükleme ülkesinde geçer. D grubunda (DAP, DPU, DDP) satıcı malı varış yerine kadar kendi riskiyle götürür.

Bu sıralama satıcının yükünü de özetler. EXW, satıcıya en az yükümlülük getiren kuraldır. ICC açıklama notlarına göre DDP ise on bir kural içinde satıcıya en yüksek yükümlülüğü yükler, çünkü satıcı varış ülkesinde ithalat işlemlerini ve vergileri de üstlenir. Aradaki kurallar, taşıma ve riskin hangi noktada el değiştirdiğine göre bu iki uç arasında konumlanır.

C grubunda bu yüzden iki kritik nokta vardır: riskin geçtiği yükleme yeri ve masrafların bittiği varış yeri. Yeni başlayanların en sık karıştırdığı konu budur. Ayrıntılar için CIF, FOB, EXW, DAP ve DDP sayfalarına bakabilirsiniz.

Incoterms 2020'de neler değişti?

• DAT kaldırıldı, DPU geldi: Eski "terminalde teslim" kuralı, varış yerinin terminal dışında herhangi bir yer olabileceğini vurgulamak için "belirlenen yerde boşaltılmış teslim" adını aldı.
• Sigorta düzeyleri ayrıştı: CIF'te asgari teminat Institute Cargo Clauses (C) olarak kaldı. CIP'te ise daha geniş olan Institute Cargo Clauses (A) düzeyi zorunlu hale geldi. Taraflar her iki kuralda farklı bir düzeyde anlaşabilir.
• FCA'da yükleme konşimentosu: Taraflar, alıcının taşıyıcıya mal gemiye yüklendikten sonra satıcıya yüklendi kaydı taşıyan konşimento düzenlemesi talimatı vereceğini kararlaştırabilir. Akreditifli satışlarda FCA'yı kullanılabilir hale getiren bir değişikliktir.
• Masraflar tek yerde: Her kuralda satıcı ve alıcının masrafları A9 ve B9 maddelerinde toplandı.

Doğru Incoterms kuralı nasıl seçilir?

Kural seçimi alışkanlıkla değil, sevkiyatın gerçek akışına bakılarak yapılmalıdır. Şu sırayla ilerlemek işe yarar:

1. Taşıma şeklini belirleyin. Yük konteynerle, tırla, uçakla ya da birden fazla taşıma şekliyle gidiyorsa ilk yedi kuraldan birini seçin. FAS, FOB, CFR ve CIF, malın doğrudan gemiye yüklendiği deniz taşımalarına uygundur.
2. Taşımayı kimin daha iyi yöneteceğine karar verin. Navlun anlaşması ve rota kontrolü alıcıdaysa F grubu, satıcıdaysa C veya D grubu doğal seçimdir.
3. İhracat gümrüğünü kimin yapabileceğini kontrol edin. EXW dışındaki tüm kurallarda ihracat işlemleri satıcıdadır. Gümrük Kanunu, belirli yükümlülükler doğuran beyanlarda beyan sahibinin Türkiye'de yerleşik olmasını arar; yurt dışındaki bir alıcının Türkiye'de ihracat beyanı vermesi bu nedenle pratikte zordur.
4. İthalat gümrüğünü kimin yapabileceğini kontrol edin. DDP dışındaki kurallarda ithalat işlemleri ve vergileri alıcıdadır. Satıcı varış ülkesinde ithalat yapamıyorsa DDP yerine DAP veya DPU seçilmelidir.
5. Sigortayı netleştirin. Yalnızca CIF ve CIP sigortayı satıcıya yükler. Diğer kurallarda sigorta zorunlu değildir; riski taşıyan taraf kendi çıkarı için sigorta yaptırmayı değerlendirmelidir.
6. Boşaltmayı konuşun. Varış yerinde boşaltmayı satıcı yapacaksa DPU, alıcı yapacaksa DAP veya DDP uygundur.
7. Teslim yerini adres düzeyinde yazın. Şehir adı yetmez; depo, terminal ya da liman adı açıkça belirtilmelidir.

Bir örnekle bu adımları uygulayalım. İstanbul'daki bir ev tekstili üreticisi, Hamburg'daki bir perakendeciye konteynerle ürün satıyor. Alıcının kendi anlaşmalı taşıma firması var ve Almanya'daki ithalat işlemlerini kendisi yapıyor. Üretici ise Türkiye'deki ihracat gümrüğünü yapabiliyor. Bu tabloda F grubu doğal seçimdir; yük konteynerle gittiği için FOB değil FCA uygun olur. Teslim yeri olarak üreticinin deposu yazılırsa risk, konteyner alıcının aracına yüklendiğinde geçer. Aynı alıcı taşımayı üreticinin ayarlamasını isteseydi CPT ya da sigorta da istiyorsa CIP konuşulurdu. Alıcı kapısına kadar teslim ama ithalat işlemleri kendisinde olsun derse DAP gündeme gelirdi.

Incoterms sözleşmeye ve belgelere nasıl yazılır?

Seçilen kural yalnızca satış sözleşmesinde değil, sevkiyatın bütün belgelerinde tutarlı biçimde yer almalıdır:

• Proforma fatura ve teklif: Fiyatın hangi teslim şekline göre verildiği ilk belgede yazmalıdır. "Fiyat: 10.000 EUR" yerine "Fiyat: 10.000 EUR, CIP Hamburg, Incoterms® 2020" yazımı hangi masrafların fiyata dahil olduğunu gösterir.
• Satış sözleşmesi: Kural, tam teslim yeri ve sürüm; ayrıca Incoterms'in düzenlemediği ödeme, mülkiyet ve uyuşmazlık maddeleri.
• Ticari fatura: Sözleşmedeki teslim şekliyle aynı ifade.
• Akreditif: Satış akreditifle yapılıyorsa, akreditifte istenen taşıma ve sigorta belgeleri seçilen kuralla uyumlu olmalıdır.
• Gümrük beyannamesi: Teslim şekli kodu ve yeri beyannamede ayrıca gösterilir.

Belgelerden birinde FOB, diğerinde FCA yazması; bir hasar durumunda riskin kimde olduğu tartışmasının kapısını açar.

Incoterms kullanımında sık yapılan hatalar nelerdir?

• Konteyner yükünde FOB veya CIF kullanmak: Konteyner genellikle gemiye yüklenmeden günler önce terminalde taşıyıcıya teslim edilir. ICC bu durumda FOB yerine FCA, CIF yerine CIP kullanılmasını önerir.
• Teslim yerini belirsiz bırakmak: ICC Academy, yalnızca şehir adı içeren yazımların yeterince açık olmayabileceği konusunda uyarır.
• Riskin geçişini mülkiyetle karıştırmak: Risk alıcıya geçmiş olsa bile mülkiyetin kimde olduğu ödeme şartlarına ve sözleşmeye bağlıdır.
• C kurallarında riskin varışta geçtiğini sanmak: CIF'te navlunu satıcı ödese de yolculuk sırasındaki risk alıcıdadır.
• Uluslararası satışta EXW seçmek: Alıcı ihracat gümrüğünü kendisi yapamayacaksa sorun çıkar; bu durumda FCA daha uygundur.
• İthalat imkânı olmadan DDP seçmek: Satıcı varış ülkesinde vergi ödeyip gümrükleme yapamazsa teslim gerçekleşmez; ödenen vergiyi geri alamama riski de doğar.
• Sürümü yazmamak: Incoterms 2010 ile 2020 arasında farklılıklar vardır; hangi sürümün geçerli olduğu sözleşmede belirtilmelidir.

E-ticaret gönderilerinde Incoterms nasıl düşünülmeli?

Incoterms esas olarak işletmeler arası satışlar için tasarlanmıştır, ama e-ihracat yapan markalar da aynı soruyla karşılaşır: varış ülkesindeki gümrük vergisini kim ödeyecek? Hızlı kargo hizmetlerinde bu seçim sıklıkla DAP ve DDP kavramlarıyla ifade edilir. DAP benzeri gönderide vergiler teslim sırasında alıcıdan istenir; tüketici beklemediği bir ödemeyle karşılaşınca paketi reddedebilir. DDP benzeri gönderide vergiyi satıcı üstlenir ve alıcı sürprizle karşılaşmaz, ama satıcı maliyeti fiyata yansıtmak zorundadır.

Türkiye'den çıkan küçük paketlerin gümrük beyanı ise ayrı bir konudur ve çoğunlukla ETGB ile yapılır. Teslim şekli kimin ne ödeyeceğini, ETGB ise gönderinin gümrükten nasıl çıkacağını belirler.

Incoterms gümrükte nasıl kullanılır?

Türkiye'de gümrük beyannamesinin 20 numaralı kutusu teslim şeklini gösterir. Ticaret Bakanlığı'nın kullanma talimatına göre bu kutunun birinci alt bölümüne Incoterms kodu, ikinci alt bölümüne teslim yerinin adı yazılır.

İthalatta seçilen kural gümrük kıymetini de dolaylı olarak etkiler. Gümrük Kanunu'nun 27. maddesine göre ithal eşyasının Türkiye'deki giriş limanına veya yerine kadar olan nakliye ve sigorta giderleri, fiyata dahil değilse gümrük kıymetine eklenir. Yani mal EXW ya da FOB şartıyla alınmış olsa bile vergi hesabında giriş yerine kadar olan navlun ve sigorta dikkate alınır. Gümrük sürecinin ayrıntıları için ihracat ve ithalat gümrükleme rehberimize bakabilirsiniz.

Logvance'ta uluslararası sevkiyatlar nasıl planlanır?

Logvance, 2000'den beri depolama, taşımacılık ve gümrük süreçlerini birlikte yöneten bir lojistik şirketidir. Hizmetlerimiz arasında deniz, hava ve kara taşımacılığı, uluslararası nakliyat, uçak kargo, gümrükleme ile antrepo ve saklama bulunur. İstanbul Ataşehir'deki depolarımız ve Almanya Neu-Ulm'daki depomuz aynı sistem ve ekiple çalışır.

Satış sözleşmenizdeki teslim şekline göre taşıma, gümrük ve depo adımlarını birlikte planlamak için deniz, hava ve kara taşımacılığı sayfamızı inceleyebilir, sevkiyatınız için fiyat teklifi isteyebilirsiniz.