Karekod Nedir? Karekod Ne İşe Yarar, QR Koddan Farkı Nedir?

Karekod ne demek?

Karekod, iki boyutlu (2D) barkodlar için kullanılan Türkçe bir terimdir. Klasik barkod veriyi yalnızca yatay yönde, çizgilerin kalınlığıyla kodlar. Karekod ise veriyi hem yatay hem dikey yönde, bir matris içindeki siyah ve beyaz kare modüllerle kodlar. Bu sayede aynı alan içine çok daha fazla karakter sığar.

Terim Türkiye'de özellikle ilaç sektöründe yerleşti. İlaç kutularının üzerindeki küçük kare kod, İlaç Takip Sistemi kapsamında "karekod" olarak adlandırılır ve teknik olarak bir DataMatrix kodudur. Gündelik dilde ise restoran menülerinden ödeme ekranlarına kadar her yerde gördüğümüz QR kod için de karekod denir. Yani karekod tek bir barkod türünün adı değil, iki boyutlu kodların ortak adıdır.

Karekod nasıl çalışır?

Bir karekodun içinde üç tür bilgi bulunur:

• Konum ve hizalama desenleri: Okuyucunun kodu bulmasını, açısını ve boyutunu anlamasını sağlar. QR kodun köşelerindeki üç büyük kare ve DataMatrix'in kenarındaki L şeklindeki kesintisiz çizgi bu işe yarar.
• Veri modülleri: Kodlanan numara ya da metin, siyah ve beyaz modüllerin dizilişiyle temsil edilir.
• Hata düzeltme verisi: Kodun bir kısmı çizilse, kirlense ya da yırtılsa bile verinin geri hesaplanabilmesi için eklenen fazladan bilgidir.

Karekod okuyucusu bir lazer çizgisi değil, kamera mantığıyla çalışan görüntüleyici kullanır. Okuyucu kodun görüntüsünü alır, konum desenlerinden kodu hizalar ve modülleri çözerek veriyi yazılıma iletir. Kod her yönden okunabildiği için ürünü belirli bir açıyla tutmak gerekmez. Akıllı telefon kameraları da bu şekilde çalışır.

Karekodun lojistikteki asıl gücü, birden fazla bilgiyi tek okutmada taşıyabilmesidir. GS1 standardındaki karekodlarda ürün numarası (GTIN), seri numarası, lot numarası ve son kullanma tarihi, her biri kendi uygulama tanımlayıcısıyla aynı kodun içine yazılabilir. Depo personeli dört ayrı bilgiyi elle girmek yerine tek bir okutmayla hepsini sisteme aktarır.

QR kod ile DataMatrix arasındaki fark nedir?

İkisi de karekod olarak anılsa da yapıları ve tipik kullanım alanları farklıdır:

QR kod, Japonya'da otomotiv üretiminde parça takibi için geliştirilmiş, akıllı telefonlarla birlikte tüketici tarafında yaygınlaşmıştır. DataMatrix ise küçük yüzeylere yüksek yoğunlukta işaretleme ihtiyacı nedeniyle sağlık ve endüstriyel üretimde yerleşmiştir.

İlaç takibinde karekod nasıl kullanılır?

Türkiye'de ilaçlar, TİTCK tarafından yürütülen İlaç Takip Sistemi (İTS) ile izlenir. Sistemin temelinde her ilaç kutusuna basılan karekod vardır. İTS karekodu dört bilgi taşır:

1. GTIN: İlacın barkod numarası, yani hangi ürün olduğu.
2. Seri numarası: Aynı üründen her kutuyu diğerlerinden ayıran tekil numara.
3. Son kullanma tarihi: Ürünün güvenle kullanılabileceği son tarih.
4. Parti numarası: Ürünün hangi üretim partisinden çıktığı.

GTIN ile seri numarası birlikte her kutuya dünyada bir benzeri olmayan bir kimlik verir. Kutu üretimden ya da ithalattan itibaren el değiştirdikçe ruhsat sahipleri, ecza depoları, eczaneler ve sağlık tesisleri İTS'ye bildirim yapar. Böylece sahte ya da kaçak ürünün tedarik zincirine girmesi zorlaşır, geri çağırma gerektiğinde ilgili kutuların nerede olduğu kayıtlardan bulunur.

Benzer bir yapı tıbbi cihazlarda da görülür. TİTCK'nın Ürün Takip Sistemi'ne ilişkin kılavuzunda, ürün karekodunda yer alan ürün numarası, seri ya da lot numarası ve üretim veya son kullanma tarihi bilgileri "eşsiz kimlik" olarak tanımlanır. Tıbbi cihaz ve kozmetik tarafındaki kayıt ve bildirim süreci için ÜTS sayfasına bakabilirsiniz.

Lojistikte karekod nerelerde kullanılır?

• Lot ve son kullanma tarihi girişi: Mal kabulde ürün numarası, lot ve tarih tek okutmayla alınır; elle giriş hatası ortadan kalkar. Lot yönetiminin temelleri için SKT ve lot sayfasına bakabilirsiniz.
• Küçük ambalajlar: Ruj, serum şişesi ya da ampul gibi üzerinde çizgili barkoda yer olmayan ürünlerde DataMatrix küçük bir alana sığar.
• Seri numarası takibi: Elektronik cihaz, yedek parça ve değerli ürünlerde her birimin ayrı izlenmesi gerektiğinde seri numarası karekoda yazılır.
• Belge ve teslimat: Teslimat evrakı, iade formu ya da kargo etiketi üzerindeki QR kod, ilgili kaydın sistemde hızlıca açılmasını sağlar.
• Tüketici bilgisi: Ürün üzerindeki QR kod, kullanım talimatı, içerik bilgisi ya da iade süreci sayfasına yönlendirebilir.

Varsayalım bir dermokozmetik markasının depoya 30 farklı lottan oluşan bir sevkiyatı geldi. Ürünlerde yalnızca çizgili barkod varsa personel her koli için ürünü okutur, lot numarasını ve son kullanma tarihini ambalajdan okuyup elle yazar; her elle giriş bir hata ihtimalidir. Lot ve tarih bilgisi GS1 karekoduna yazılmışsa aynı kabul, her kalem için tek okutmayla tamamlanır ve bilgi doğrudan depo yönetim sistemine düşer.

Karekod basarken ve okuturken nelere dikkat edilmeli?

• Doğru türü seçin: Tüketicinin telefonla okuyacağı bilgi için QR kod, ürün numarasıyla birlikte lot ve tarih taşıyacak ambalaj kodu için GS1 DataMatrix daha uygundur.
• Veri yapısını standarda uydurun: Lot ve tarih bilgisi serbest metin olarak değil, GS1 uygulama tanımlayıcılarıyla kodlanmalıdır. Aksi halde karşı tarafın sistemi alanları ayırt edemez.
• Baskı kalitesini kontrol edin: Modüllerin birbirine taşması, soluk baskı ve kodun etrafındaki boşluğun kesilmesi okumayı zorlaştırır.
• Yüzeye dikkat edin: Parlak film, kavisli şişe ve yansıtıcı yüzeyler okuyucunun görüntü almasını güçleştirebilir.
• Okuyucuyu test edin: Depoda kullanılan el terminallerinin iki boyutlu kodları okuyabildiği ve okunan alanları doğru ayrıştırdığı devreye almadan önce doğrulanmalıdır.

Karekodun ürün numarasını nereden aldığı ayrı bir konudur; GTIN ve firma öneki süreci GS1 barkod sayfasında anlatılıyor.

Logvance'ta lot takipli ürünler nasıl yönetilir?

Logvance, 2000'den beri depolama ve fulfillment operasyonu yürüten bir lojistik şirketidir. Kozmetik, dermokozmetik, OTC ve gıda takviyesi ürünlerinde şartlı depolama operasyonumuzun standart parçasıdır. Depolarımızda stok, sipariş ve iade hareketleri kendi geliştirdiğimiz Logvance WMS üzerinde SKU, lot ve son kullanma tarihi bazında izlenir; sipariş hazırlamadaki doğruluk oranımız %99,95'tir.

Sağlık ürünlerine yönelik depolama kapsamını OTC ve sağlık ürünleri lojistiği sayfasında, ürün etiketleme hizmetlerini etiketleme sayfasında inceleyebilir, fiyat teklifi isteyebilirsiniz.