Ölü Stok Nedir? Dead Stock Nasıl Tespit Edilir ve Azaltılır?

Ölü stok ne demek, yavaş dönen stoktan farkı nedir?

Her depoda stok üç hızda hareket eder. Aktif stok düzenli satılır ve yenilenir. Yavaş dönen stok satılır ama beklenenden seyrek; sermayeyi uzun süre bağlar, yine de bir çıkış yolu vardır. Ölü stok ise hareket etmez: Son satış tarihi geride kalmıştır ve mevcut fiyat, kanal ve ürün haliyle satılacağına dair makul bir beklenti yoktur. İngilizcede dead stock, Türkçede atıl ya da hareketsiz stok olarak da geçer.

"Belirli süre"nin ne olduğu sektöre göre değişir. Sezonluk tekstilde bir sezon, elektronikte bir model dönemi, son kullanma tarihli ürünlerde kalan raf ömrünün satış için yetersiz kaldığı an ölçüttür. Tanımın işletme içinde yazılı olması gerekir; aksi halde aynı rafa biri "yavaş" biri "ölü" der.

Ölü stok nasıl oluşur?

• Talep tahmini hatası: Kampanya ya da sezon için beklenen satış gerçekleşmez, fazla alınan ürün kalır.
• Minimum sipariş miktarı: Tedarikçinin MOQ şartı yüzünden ihtiyaçtan fazla alınır; fark yıllarca rafta bekler.
• Ürün ve model değişikliği: Yeni ambalaj, yeni formül ya da yeni model çıkınca eski versiyon satılmaz olur.
• Son kullanma tarihi: Tarihi dolan ya da kanalın istediği kalan raf ömrünün altına düşen lotlar satışa kapanır.
• Hasar ve iade: Yeniden satışa uygun olmayan iadeler ve depoda hasar gören ürünler.
• Kanal ve pazar değişikliği: Bir pazaryerinden çıkılması ya da bir müşteri segmentinin kaybı, o kanala özel ürünleri hareketsiz bırakır.
• Veri hatası: Yanlış ürün kartı ya da mükerrer SKU yüzünden sistemde görünmeyen ürün satışa hiç çıkmaz.

Ölü stok nasıl tespit edilir?

Tespit, üç veriyi yan yana koymakla başlar: her SKU'nun son satış tarihi, dönem içindeki satış adedi ve eldeki stok adedi. Bu üçlüden iki gösterge çıkar:

• Hareketsiz gün sayısı: Son satıştan bugüne geçen gün. İşletmenin belirlediği eşiği aşan SKU'lar aday listesine girer.
• Stok devir hızı: Dönem satışının ortalama stoğa oranı. Sıfıra yakın değer, stoğun yerinde durduğunu gösterir; hesaplamayı stok devir hızı aracında yapabilirsiniz.

Son kullanma tarihli ürünlerde üçüncü bir ölçüt eklenir: kalan raf ömrü. Bir lot, adet olarak satılabilir görünse bile kanalın istediği kalan raf ömrünün altına düştüyse fiilen ölü stoktur. Bu yüzden tespit SKU bazında değil, lot bazında yapılmalıdır.

Varsayalım bir e-ticaret deposunda 1.200 SKU var ve işletme hareketsizlik eşiğini 180 gün olarak belirledi. Aylık rapor, 180 gündür satış görmeyen 70 SKU'yu listeliyor; bunların 20'si yakın tarihli lotlar, 15'i ambalajı değişen eski versiyonlar, kalanı kampanya artığı. Bu liste tek başına bir karar değildir; her grubun eritme yolu farklıdır. ABC analizi ile birleştirildiğinde hangi ölü stoğun önce ele alınacağı da görülür: Bağlanan sermayesi yüksek kalemler öne alınır.

Ölü stokun maliyeti nelerden oluşur?

Bu kalemlerin toplamı, ürünün alış bedelinin çok üstüne çıkabilir. Bu yüzden ölü stoğu düşük fiyatla eritmek çoğu zaman tutmaktan daha ucuzdur.

Ölü stok nasıl eritilir?

1. Fiyat ve kampanya: İndirim, çoklu alım ve sepet kampanyaları. En hızlı yol; marka değerine etkisi kanal seçimiyle dengelenir.
2. Set ve paket: Hareketsiz ürün, iyi satan ürünle birlikte bundle ya da hediye seti olarak sunulur; depoda kitting ile hazırlanır.
3. Farklı kanal: Ana kanalda satılmayan ürün outlet, toptan, kurumsal hediye ya da farklı bir pazaryerinde alıcı bulabilir.
4. Tedarikçiye iade: Sözleşmede iade ya da değişim hakkı varsa kullanılır; özellikle model değişikliklerinde tedarikçi eski versiyonu geri alabilir.
5. Bağış: Kullanılabilir durumdaki ürünler için seçenek; vergi ve belge boyutu mali müşavirle netleştirilir.
6. İmha: Son seçenek. Tarihi geçen, hasarlı ya da yasal olarak satılamayan ürünler kayıt altında bertaraf edilir; ürün grubuna göre özel kurallar olabilir.

Hangi yolun seçileceği ürünün durumuna bağlıdır: Yakın tarihli ama sağlam ürün kampanyaya, eski versiyon outlete, hasarlı ürün imhaya gider. Eritme kararı geciktikçe seçenekler azalır; bugün kampanyayla gidebilecek ürün altı ay sonra yalnızca imhaya gider.

Ölü stok nasıl önlenir?

• Tahmini satış verisine bağlayın. Sipariş miktarı geçmiş satışa, sezona ve kampanya planına dayanmalı; "ne olur ne olmaz" payı yazılı bir kurala bağlanmalıdır.
• MOQ ile talebi karşılaştırın. Tedarikçinin minimum miktarı tahmini talebin çok üstündeyse, ürünü listeye almadan önce eritme planı yapılmalıdır.
• Tarihli ürünlerde FEFO uygulayın. FEFO ile tarihi en yakın lot önce sevk edilir; yakın tarihli lot raporu kampanya kararını zamanında aldırır.
• Yeni versiyon geçişini planlayın. Yeni ambalaj ya da model devreye girmeden eski stok için tükenme tarihi belirlenir.
• Aylık hareketsiz stok raporu alın. Rapor SKU ve lot bazında, son satış tarihi ve bağlanan sermaye bilgisiyle gelmelidir.
• Stok doğruluğunu koruyun. Sistemde görünmeyen ya da yanlış kartla duran ürün hiç satışa çıkmaz; döngüsel sayım bu ürünleri ortaya çıkarır.

Logvance'ta hareketsiz stok nasıl izlenir?

Logvance depolarında stok, Logvance WMS üzerinde SKU, lot ve son kullanma tarihi bazında tutulur. Kozmetik, dermokozmetik, OTC ve gıda takviyesi gibi tarih hassasiyeti olan ürün gruplarında siparişler FEFO ile hazırlanır; tarihi yaklaşan lotlar önceden raporlanır ve marka bu ürünleri kampanyaya, sete ya da farklı bir kanala yönlendirme kararını zamanında verir. Tarihi geçen, hasarlı ya da kalite incelemesindeki lotlar bloke stokta ayrı izlenir, satılabilir stok rakamını şişirmez. Hareketsiz ürünler için set hazırlama, yeniden etiketleme ve kutulama aynı depoda yapılır.

Mevcut deponuzdaki ölü stoğun kaynağını ve maliyetini çıkarmak isterseniz analiz ve danışmanlık birimimiz stok yapınızı inceler. Depolama ve stok yönetimi için fiyat teklifi isteyebilirsiniz.