TMS açılımı nedir?

TMS, "Transportation Management System" ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede taşıma yönetim sistemi anlamına gelir. Yüklerin planlanması, araç ve taşıyıcı seçimi, rota oluşturma, sevkiyatın yolda takibi ve navlun faturalarının kontrolü için kullanılan lojistik yazılımıdır. Kara, deniz, hava ve demir yolu taşımalarında kullanılabilir.

E-ticaret şirketinin TMS kullanması gerekir mi?

Siparişlerin tamamı kargo firmalarıyla tek tek paket olarak gönderiliyorsa çoğu zaman tam kapsamlı bir TMS gerekmez; kargo entegrasyonu gönderi oluşturma, etiket ve takip ihtiyacını karşılar. Kendi araçlarıyla dağıtım yapan, palet sevkiyatı olan ya da çok sayıda taşıyıcıyı karşılaştırması gereken şirketlerde TMS ihtiyacı doğar.

TMS rota planlamayı nasıl yapar?

Sistem teslimat adreslerini, araç kapasitelerini, müşterilerin teslim alma saatlerini, sürücü çalışma sürelerini ve yol mesafelerini birlikte değerlendirir. Bu kısıtlara uyan ve toplam yolu, araç sayısını ve geç teslimat riskini azaltan durak sıralamasını hesaplar. Planlamacı öneriyi kontrol eder ve gerekirse elle düzenler.

Navlun denetimi nedir?

Navlun denetimi, taşıyıcıdan gelen taşıma faturasının anlaşmalı fiyat, gerçekleşen ağırlık veya desi ve fiilen alınan ek hizmetlerle karşılaştırılmasıdır. Hatalı ağırlık, anlaşma dışı ek ücret ve mükerrer faturalar bu kontrolde tespit edilir. TMS bu karşılaştırmayı sevkiyat kaydı üzerinden otomatik yapabilir.

TMS Nedir? Taşıma Yönetim Sistemi Ne İşe Yarar?

Q: TMS ile WMS arasındaki fark nedir?

WMS depo içindeki operasyonu yönetir: ürünün kabulü, rafa yerleştirilmesi, stok takibi, toplanması ve paketlenmesi. TMS ise ürün depodan çıktıktan sonraki taşımayı yönetir: hangi araçla, hangi rotadan, hangi taşıyıcıyla ve hangi maliyetle gönderileceği. İki sistem sevkiyat noktasında birbirine veri aktarır.

TMS ne demek?

TMS, İngilizce Transportation Management System ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede taşıma yönetim sistemi ya da nakliye yönetim sistemi olarak kullanılır. Bir şirketin kara, deniz, hava ve demir yolu taşımalarını planlamak, yürütmek ve ölçmek için kullandığı yazılımdır.

TMS'in cevap aradığı soru basittir: "Bu yükü, zamanında ve en uygun maliyetle nasıl teslim ederim?" Soru basit olsa da cevabı pek çok değişkene bağlıdır. Yükün hacmi ve ağırlığı, teslimat adresleri, araç kapasiteleri, sürücü çalışma saatleri, müşterinin teslim alma saatleri, taşıyıcıların fiyatları ve yol koşulları aynı anda hesaba katılmalıdır. Az sayıda sevkiyatta bu hesap bir planlamacının tecrübesiyle yapılabilir; sevkiyat sayısı arttıkça tablo ve telefonla yönetmek zorlaşır.

TMS hangi işleri yapar?

Taşıma yönetim sistemlerinin kapsamı yazılıma göre değişir, ancak temel işlevler aşağıdaki başlıklarda toplanır:

Sevkiyat planlama ve yük planlama

Siparişler ERP'den, sipariş yönetim sisteminden ya da depodan TMS'e aktarılır. Sistem, aynı bölgeye gidecek yükleri birleştirir, araç tipine ve kapasitesine göre yükleme planı çıkarır. Yük planlamada ağırlık, hacim, palet adedi, istiflenebilirlik ve ürün uyumu (örneğin gıda ile kimyasalın aynı araca konmaması) birlikte değerlendirilir. Parsel gönderilerde hacim hesabı için desi hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Rota planlama

Birden fazla teslimat noktası olan dağıtımlarda TMS, durakların sırasını mesafe, trafik, teslimat zaman aralıkları ve araç sayısına göre düzenler. Amaç yalnızca en kısa yolu bulmak değil; tüm araçların toplam yolunu, boş dönüşleri ve geç teslimat riskini birlikte azaltmaktır.

Taşıyıcı seçimi

Kendi filosu olmayan ya da filosunu dış taşıyıcılarla destekleyen şirketlerde TMS, anlaşmalı nakliyecilerin ve kargo firmalarının fiyat tarifelerini, hizmet bölgelerini ve geçmiş performansını tutar. Her sevkiyat için uygun taşıyıcıyı önerir ya da seçer. Bazı sistemler, taşıyıcılardan anlık teklif toplama (spot ihale) işlevi de sunar.

Sevkiyat takibi

Araç yola çıktıktan sonra konum, durak varış saatleri, gecikmeler ve teslimat durumu TMS'e düşer. Veri; araç takip cihazlarından, sürücü mobil uygulamasından ya da taşıyıcının kendi sisteminden gelir. Teslimatta alınan imza, fotoğraf ya da teslim kodu, teslimat kanıtı (POD, proof of delivery) olarak sevkiyat kaydına eklenir.

Navlun denetimi ve faturalama

Taşıyıcıdan gelen navlun faturası, sevkiyat planındaki anlaşmalı fiyat, gerçekleşen ağırlık ve ek hizmetlerle karşılaştırılır. Fazla faturalanan desi, anlaşmada olmayan bekleme ücreti ya da mükerrer fatura bu kontrolde yakalanır. Onaylanan fatura ERP'ye aktarılır ve taşıma maliyeti ilgili siparişe ya da müşteriye dağıtılır.

Raporlama

Zamanında teslimat oranı, sevkiyat başına maliyet, araç doluluk oranı, taşıyıcı performansı ve hasar kayıtları TMS raporlarıyla izlenir. Taşıma maliyetlerini düşürmek için hangi kalemlere bakılacağını lojistik maliyetlerini düşürme yazısında ele aldık.

Bir sevkiyat TMS içinde hangi adımlardan geçer?

Bir distribütörün merkez deposundan aynı gün on iki eczaneye dağıtım yapacağını varsayalım. TMS içinde süreç şu sırayla ilerler:

Siparişlerin toplanması: Gün içinde onaylanan siparişler ERP'den TMS'e aktarılır; her siparişin adresi, koli adedi, ağırlığı ve teslim saati aralığı bellidir.
Yüklerin gruplanması: Sistem, siparişleri teslimat bölgesine ve teslim saatine göre gruplar ve her grup için gereken araç kapasitesini hesaplar.
Araç ve rota ataması: Uygun araçlar seçilir, her araç için durak sırası çıkarılır. Kapasite yetmiyorsa sistem ek araç ya da dış taşıyıcı önerir.
Depoya yükleme planı: Yükleme sırası ve saati depo yönetim sistemine iletilir. Son durağın kolileri araca ilk yüklenir.
Yolda takip: Sürücü uygulaması her durakta varış ve teslim bilgisini gönderir; gecikme olduğunda sonraki duraklara bildirim yapılabilir.
Teslimat kanıtı ve kapanış: İmza ya da fotoğraf sevkiyat kaydına eklenir, teslim edilemeyen koliler iade olarak işaretlenir.
Maliyet kaydı: Yakıt, kilometre ve varsa dış taşıyıcı faturası sevkiyata bağlanır, sipariş başına taşıma maliyeti hesaplanır.

TMS türleri nelerdir?

Taşıma yönetim sistemleri, kurulum modeline ve kimin kullandığına göre farklılaşır:

Bulut ve kurulu TMS: Bulut tabanlı TMS abonelikle kullanılır, sunucu ve güncelleme yükü sağlayıcıdadır. Kurulu TMS şirketin kendi altyapısında çalışır ve özelleştirmeye daha açıktır.
Gönderici TMS'i: Üretici, distribütör ya da perakendeci tarafından kullanılır. Odak noktası, farklı taşıyıcılar arasında seçim yapmak ve taşıma maliyetini kontrol etmektir.
Taşıyıcı TMS'i: Nakliye firmalarının kullandığı sistemdir. Filo, sürücü, araç bakım takvimi, yakıt ve müşteri faturalaması bu sistemde öne çıkar.
ERP ya da WMS içindeki taşıma modülü: Bazı kurumsal yazılımlar temel sevkiyat planlama işlevlerini kendi içinde sunar. Basit dağıtım yapılarında yeterli olabilir; çok duraklı rota optimizasyonu gerektiğinde ayrı bir TMS değerlendirilir.

TMS ile WMS arasındaki fark nedir?

İki sistem de lojistik yazılımıdır ve sevkiyat noktasında birbirine dokunur, ama yönettikleri alan farklıdır. WMS (depo yönetim sistemi) depo duvarlarının içini, TMS ise dışını yönetir:

Başlık	WMS	TMS
Yönettiği alan	Depo içi: mal kabul, stok, toplama, paketleme	Depo dışı: taşıma planı, araç, rota, teslimat
Temel birim	Lokasyon, SKU, lot, koli	Sevkiyat, yük, araç, durak
Temel soru	Ürün nerede, nasıl hazırlanır?	Yük nasıl, ne zaman, kaça taşınır?
Kullanıcı	Depo personeli, depo yöneticisi	Sevkiyat planlamacısı, filo yöneticisi, sürücü
Donanım	El terminali, barkod okuyucu, etiket yazıcı	Araç takip cihazı, sürücü mobil uygulaması
Maliyet odağı	İşçilik, alan kullanımı, hata maliyeti	Navlun, yakıt, araç doluluğu, boş dönüş
Birleştiği nokta	Sevkiyat: WMS yükü hazırlar, TMS hangi araca ve hangi saate yükleneceğini belirler

İyi kurulmuş bir yapıda WMS ile TMS birbirini besler. TMS araç yükleme saatini ve sırasını bildirir; WMS toplama önceliğini buna göre belirler ve son teslim edilecek durağın yükünü araca ilk yükletir. ERP ve sipariş yönetim sistemiyle birlikte nasıl çalıştıkları için ERP terimine bakabilirsiniz.

TMS kimler tarafından kullanılır?

Üreticiler ve distribütörler: Bayilere, perakende noktalarına ve bölge depolarına düzenli dağıtım yapan şirketler.
Perakende zincirleri: Merkez depodan çok sayıda mağazaya her gün sevkiyat planlayan şirketler.
Nakliye ve lojistik firmaları: Kendi filosunu ve müşteri yüklerini yöneten taşımacılar.
3PL ve fulfillment sağlayıcıları: Birden fazla müşterinin yükünü farklı taşıyıcılar üzerinden gönderen lojistik şirketleri.
Dış ticaret yapan şirketler: Deniz, hava ve kara taşımasını bir arada kullanan, teslim şekline (Incoterms) göre taşıma sorumluluğu değişen ithalatçı ve ihracatçılar.
Yüksek hacimli e-ticaret şirketleri: Birden fazla kargo firmasıyla çalışan ve sipariş bazında taşıyıcı seçen markalar.

TMS ile kargo entegrasyonu arasındaki ilişki nedir?

E-ticaret siparişlerinin büyük kısmı tek tek paketler halinde kargo firmalarıyla gönderilir. Bu modelde marka ya da fulfillment firması araç, rota veya sürücü yönetmez; bunları kargo firması kendi sisteminde yapar. Göndericinin ihtiyacı, siparişi doğru kargo firmasına aktarmak, etiketi basmak, takip numarasını satış kanalına iletmek ve teslimat durumunu izlemektir.

Kargo entegrasyonu tam olarak bu işi yapar ve bir anlamda TMS'in hafif bir versiyonudur: taşıyıcı seçimi, gönderi oluşturma, etiket ve takip adımlarını kapsar, ama yük ve rota planlama içermez. Tam kapsamlı bir TMS ihtiyacı genellikle şu durumlarda ortaya çıkar:

Şirketin kendi araç filosu varsa ve günlük dağıtım rotaları planlanıyorsa,
Parsel gönderinin yanında palet, parsiyel ya da komple araç taşımaları yapılıyorsa,
Çok sayıda taşıyıcı arasında fiyat ve performansa göre seçim yapılıyorsa,
Navlun faturalarının kontrolü ve maliyet dağıtımı elle yapılamayacak hacme ulaştıysa.

Doğru kargo firmasını seçmenin ölçütleri için kargo firması seçimi yazısına, teslimatın son ve en maliyetli halkası için son mil teslimatı yazısına bakabilirsiniz.

TMS kullanmanın faydaları nelerdir?

Araç doluluğu: Yükler birleştirildiği için yarı dolu araç sayısı ve boş dönüşler azalır.
Planlama süresi: Planlamacı her gün rotayı sıfırdan kurmaz; sistem öneriyi üretir, planlamacı istisnaları yönetir.
Teslimat görünürlüğü: Müşteri hizmetleri "paketim nerede?" sorusuna tahminle değil, sistem kaydıyla cevap verir.
Maliyet kontrolü: Navlun faturaları anlaşmayla karşılaştırıldığı için hatalı faturalar ödeme öncesinde yakalanır.
Taşıyıcı karşılaştırması: Hangi taşıyıcının hangi bölgede zamanında teslim ettiği, hangisinde hasar kaydı biriktiği veriyle görülür.
Belge düzeni: Sevkiyata bağlı irsaliye, teslimat kanıtı ve fatura aynı kayıtta toplanır.

TMS ile hangi göstergeler izlenir?

Taşıma performansı, sevkiyat kayıtlarından hesaplanan birkaç temel göstergeyle yönetilir. Hedef değerler sektöre, ürün tipine ve teslimat modeline göre değiştiği için aşağıdaki tablo yalnızca tanımları verir:

Gösterge	Nasıl hesaplanır?	Ne gösterir?
Zamanında teslimat oranı	Söz verilen zaman aralığında teslim edilen sevkiyatların toplam sevkiyata oranı	Müşteriye verilen teslimat sözünün tutulup tutulmadığı
Sevkiyat başına maliyet	Dönemin toplam taşıma maliyetinin sevkiyat sayısına bölünmesi	Taşıma maliyetinin sipariş kârlılığına etkisi
Araç doluluk oranı	Araca yüklenen hacim ya da ağırlığın araç kapasitesine oranı	Yük birleştirme ve planlama kalitesi
Boş kilometre oranı	Yüksüz yapılan kilometrenin toplam kilometreye oranı	Dönüş yükü ve rota verimliliği
Hasarlı teslimat oranı	Hasar kaydı açılan sevkiyatların toplam sevkiyata oranı	Yükleme, ambalaj ve taşıyıcı kalitesi
Fatura uyuşmazlık oranı	Anlaşmadan farklı gelen navlun faturalarının toplam faturaya oranı	Taşıyıcı faturalamasının güvenilirliği

Logvance'ta taşıma ve dağıtım nasıl yönetilir?

Logvance, 2000'den beri depolamadan son müşteriye kadar lojistik operasyonu yürüten bir şirkettir. 65+ araçlık öz filomuzla dağıtım yaparız; kargo ve dağıtım, aynı gün kargo, uçak kargo, deniz-hava-kara taşımacılığı, uluslararası nakliyat ve gümrükleme hizmetleri aynı çatı altındadır. İstanbul Ataşehir'deki depolarımız ve Almanya Neu-Ulm'daki depomuz aynı sistem ve ekiple çalışır; depodan çıkan sipariş, stok ve iade hareketleri SKU, lot ve son kullanma tarihi bazında izlenir.

Yurt içi dağıtım kapsamını kargolama ve dağıtım hizmetleri, çok modlu taşımaları deniz, hava ve kara taşımacılığı sayfasında inceleyebilir, sevkiyat profiliniz için fiyat teklifi isteyebilirsiniz.